.
| امروز پنج شنبه, ۱۰ مهر , ۱۳۹۹ | Thursday, 1 October , 2020 |
فارسی English

الگوی اعتبار‎سنجی منابع متداول تاریخی مبتنی بر قرآن و روایات و اصول کلامی امامیه (مطالعه موردی: تأثیر باورهای کلامی ابن‌هشام بر تألیف السیره النبویه)

ایمان روشن‎بین

دکترای کلام امامیه، مدرس دانشگاه قرآن و حدیث پردیس تهران، ایران، تهران

Iman_roshanbin@yahoo.com

چکیده

شواهد پرشماری وجود دارد که تاریخ‎نگاری در منابع اولیه، تحت تأثیر باورهای کلامی و اعتقادی و همچنین تعلقات قومی و سیاسی مورخان بوده و گاهی تصویر تاریخی ارائه‎شده، دستخوش تحریفات و تغییراتی قرار گرفته است. در صورت اثبات چنین مطلبی، روشن می‌شود که این منابع بدون بررسی علمی، اعتبار چندانی ندارند. در این پژوهش مطلب پیش‎گفته و تأثیر باورهای کلامی عبدالملک بن‌هشام بر تألیف السیره النبویه مبتنی بر قرآن و روایات و اصول کلامی امامیه بررسی می‏گردد و الگوی ارائه‏شده بر این مبنا قابل تعمیم و توسعه‎پذیر بر دیگر کتب تاریخی است. سیره ابن‌هشام تهذیبِ سیره ابن‌اسحاق است و ازآنجاکه سیره ابن‌هشام از نخستین و مهم‎ترین سیره‌های موجود اهل‌ تسنن و منبع و الگوی پژوهش‎های تاریخی بعدی است، بررسی آن ضرورتی دوچندان می‌یابد. ازآنجاکه ابن‌هشام به نقل وقایع تاریخ صدر اسلام پرداخته است، می‌توان تأثیر سه باور کلامیِ پیامبرشناسی، خلافت و امامت‎شناسی و صحابه‎شناسی او را در نگارش کتاب بررسی کرد. تأثیر باورهای کلامی ابن‌هشام در این مقاله گرداگرد دو محور نشان داده شده است: ۱٫ روش‎شناسی شیوه تهذیب ابن‌هشام؛ ۲٫ مطالعه موردی حذفیات مبتنی بر قرآن، روایات و اصول کلامی امامیه. محور و روش دوم که مبتنی بر قرآن، روایات و اصول کلامی امامیه است و در این مقاله تفصیلاً به آن پرداخته شده، عملاً الگو و روش اعتبار‎سنجی متون است که کاملاً قابل تعمیم و توسعه‎پذیر است و می‌توان با این الگو تأثیر‎پذیری هر نگاره‌ای از باورهای کلامی نگارنده آن را روشن کرد.

 کلیدواژگان: سیره ابن‌هشام، سیره ابن‌اسحاق، باورهای کلامی، اعتبارسنجی، تاریخ‎نگاری.

منابع

  1. ابن ‌ابی‌الحدید، عبد الحمید بن هبه الله (۱۴۰۴ق). شرح نهج البلاغه. قم: مکتبه آیت‎الله المرعشی النجفی.
  2. ابن‌ اثیر، علی بن محمد (۱۳۸۵ق). به الکامل فی التاریخ. لبنان: دار صادر.
  3. ابن‌ جوزی، عبدالرحمن (۱۳۹۹ هـ). مناقب الامام احمد. تحقیق عبدالله الترکی. قاهره: مکتبه الخانجی.
  4. اب‍ن‌ ح‍ن‍ب‍ل، اح‍م‍د ب‍ن م‍ح‍م‍د (۱۳۱۳ق). المسند. بیروت: دار صادر.
  5. ابن ‌خلکان، أحمد بن محمد (بی‎تا). وفیات الاعیان. چاپ احسان عباس.
  6. اب‍ن‌س‍ع‍د کاتب واقدی، م‍ح‍م‍د بن س‍ع‍د (۱۳۸۸)‌‫. طبقات الکبری. به کوشش احسان عباس. بیروت: دارصادر.
  7. ابن ‌شهر آشوب مازندرانی، محمد بن علی (۱۳۷۹ق). مناقب آل أبی طالب: (لابن شهرآشوب). قم: علامه.
  8. ابن ‌هشام، عبدالملک (۱۹۷۹ م). التیجان. به کوشش عبدالعزیز مقالح. صنعا.
  9. ابن‌ هشام، عبدالملک (۱۳۷۵). السیره النبویه. ترجمه سیدهاشم رسولی محلاتی. قم: کتابچی.
  10. اب‍ن ‌ع‍ب‍درب‍ه، اح‍م‍د ب‍ن م‍ح‍م‍د (۱۳۸۴ق). العقد الفرید. بیروت: دار الکتاب العربی.
  11. ابن‌قتیبه، عبدالله (۱۹۶۰م). المعارف. به کوشش ثروت عکاشه. قاهره: دارالکتب.
  12. اب‍ن‌ک‍ث‍ی‍ر، اسم‍اع‍ی‍ل بن ع‍م‍ر (۱۹۶۶م). البدایه والنهایه. بیروت: مکتبه المعارف.
  13. ابوحنیفه، نعمان بن ثابت (۱۴۰۴ق). الفقه الاکبر. بیروت: دارالکتب العلمیه.
  14. امینی، عبدالحسین (۱۴۱۶ق). الغدیر فی الکتاب والسنه والأدب. قم: مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه.
  15. بغدادی، ابومنصور عبدالقاهر بن ‌طاهر (۲۰۰۳ م). أصول الإیمان. بیروت: دار و مکتبه الهلال.
  16. بغدادی، ابومنصور عبدالقاهر بن ‌طاهر (۱۴۰۸ق). الفرق بین الفرق و بیان الفرقه الناجیه منهم. بیروت: دار الجیل- دار الآفاق.
  17. بلاذری، احمدبن جابر بن یحیی (۱۳۵۹). انساب الاشراف. تحقیق محمدباقر محمودی. مصر: دار المعارف.
  18. بیهقی، ابوبکر (۱۴۰۵ق). دلائل النبوه. بیروت: دار الکتب العلمیه.
  19. بیهقی، احمدبن حسین(۱۳۹۱). مناقب شافعی. تحقیق سیداحمد صقر، مصر: دار التراث.
  20. جاودان، محمدعلی (۱۳۷۱). ابن‌هشام و سیره او. آینه پژوهش. ۱۱: ۹-۳۰٫
  21. جعفریان، رسول (۱۳۷۶). منابع تاریخ اسلام. قم: انصاریان.
  22. جوینی، ابراهیم بن محمد (۱۴۰۰ق). فرائد السمطین. لبنان: مؤسسه المحمودی.
  23. حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله (۱۳۴۲ق). المستدرک علی الصحیحین، هند.
  24. حسن بن علی، امام یازدهم (۱۴۰۹ق). التفسیر المنسوب إلی الإمام الحسن العسکری. قم: مدرسه الإمام المهدی=.
  25. حلبی شافعی، ابوالفرج (۱۳۲۰ق). السیره الحلبیه.
  26. حلی، حسن بن یوسف (۱۴۰۸ق). تصحیح رجائی، مهدی و مرعشی، العدد القویه لدفع المخاوف الیومیه. قم: کتابخانه آیت‎الله مرعشی نجفی.
  27. حلی، حسن بن یوسف (۱۹۸۲م). نهج الحق و کشف الصدق. بیروت: دار الکتاب اللبنانی.
  28. خطیب بغدادی، احمد (۱۳۴۹ق). تاریخ بغداد. قاهره.
  29. مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، http: : : www.cgie.org.ir.
  30. دیار ب‍ک‍ری، ح‍سی‍ن‌ ب‍ن م‍ح‍م‍د (۱۳۸۳). تاریخ الخمیس فی أحوال أنفس النفیس. مصر.
  31. ذهبی، محمد بن احمد (۱۴۰۵ق). سیر اعلام النبلاء. به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران. بیروت.
  32. روشن‎بین، ایمان (۱۳۹۲). تأثیر باورهای کلامی عبدالملکبن‌هشام، بر تألیف السیره النبویه. پایان‎نامه کارشناسی ارشد.تهران: دانشگاه قرآن و حدیث.
  33. زمخشری، محمود بن عمر (بی‎تا). الکشاف. لبنان: دار الکتاب العربی.
  34. سهیلی، عبدالرحمن (۱۳۸۷ق). الروض الأنف فی شرح السیره النبویه. به کوشش عبدالرحمن وکیل، قاهره.
  35. سیوطی، جلال الدین (۱۳۹۲). تدریب الراوی. مدینه: منشورات المکتبه العلمیه.
  36. شهرستانی، محمد بن عبدالکریم بن احمد (بی‎تا). ملل و نحل. تحقیق محمد سیدگیلانی، بیروت: دارالمعرفه.
  37. طبرسی، احمد بن علی (۱۴۰۳ق). الإحتجاج علی أهل اللجاج. نشر مرتضی.
  38. طبری، احمد بن عبدالله (۱۹۷۴م). ذخائر العقبی. بیروت: دارالمعرفه.
  39. طبری، محمد بن جریر (بی‎تا). تاریخ الامم و الملوک. قاهره: دارالمعارف.
  40. قاضی عیاض، ابوالفضل (بی‎تا). ترتیب المدارک و تقریب المسالک.
  41. قمی مشهدی، محمدبن محمدرضا (۱۳۶۸). تفسیر کنز الدقائق وبحر الغرائب، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی.
  42. قندوزی، سلیمان بن ابراهیم (۱۳۰۱). ینابیع الموده. استانبول.
  43. مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  44. مفید، محمد بن محمد (۱۴۱۳ق). أوائل المقالات فی المذاهب و المختارات. قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
  45. مهدوی، اصغر (۱۳۶۸). مقدمه بر خلاصه سیرت رسول‌اللـه. تلخیص شرف‌الدین محمد بن عبداللـه. تهران.
  46. ناشئ، اکبر (۱۳۸۶). فرقه‌های اسلامی و مسئله امامت. ترجمه علیرضا ایمانی.‌ قم: مرکز مطالعات ادیان و مذاهب.
  47. هلالی، سلیم بن قیس (۱۴۰۵ق). کتاب سلیمبنقیس الهلالی. تصحیح محمد انصاری زنجانی خوئینی. قم: الهادی.
  48. یوسفی غروی، محمدهادی (۱۳۸۳). تاریخ تحقیقی اسلام. قم: مؤسسه آموزش پژوهشی امام خمینی;.

 

برچسب‌ها:, , , , ,

Comments are closed.